Magnús framdi sjálfsvíg eftir að hann þurfti að losa sig við hundinn

Dýrin veita öryrkjunum í Hátúni skilyrðislausa ást í skugga fordóma – Íbúar forðast að gefa upp heimilisfang sitt

Magnús Hörður Jónsson er einn þeirra mörgu sem hafa svipt sig lífi í blokkum Öryrkjabandalagsins við Hátún 10. Hann var ekki búinn að búa þar lengi þegar hann svipti sig lífi. Honum var gert að losa sig við hundinn sinn, Ívan, þegar hann flutti þangað. Systir hans, Áslaug Kolbrún Jónsdóttir, segir í samtali við DV að stefna húsfélagsins hvað varðar dýrahald eigi stóran þátt í því að hann hafi framið sjálfsvíg.

Í helgarblaði DV var fjallað um íbúa sem svipti sig lífi síðastliðið miðvikudagskvöld með því að kasta sér út um glugga á einni af efstu hæð einnar blokkarinnar í Hátúni. Mörg dæmi eru um sjálfsvíg íbúa í blokkunum við Hátún 10. Núverandi og fyrrverandi íbúar í blokkunum segjast upplifa mikla fordóma og forðast jafnvel að gefa upp heimilisfang sitt þar sem viðmót fólks gagnvart þeim mótist mjög af því. Einn íbúi segir að Hátún sé hinn nýi Kleppur hvað fordóma varðar, sem auki á félagslega einangrun öryrkja. Fyrrverandi íbúi segir blokkirnar tímaskekkju í nútímasamfélagi.

Mikil umræða hefur verið um gæludýrahald íbúa í húsnæði Brynju, hússjóðs Öryrkjabandalagsins, en bann við dýrahaldi vakti hörð viðbrögð fyrir um tveimur árum. Íbúar eru þó margir enn með dýr sem þeir segja þeim lífsnauðsynlegt. Dýrin gefi þeim gríðarlega mikið og elski þau skilyrðislaust, annað en fordómafullt fólk utan samfélagsins við Hátún. Ekki voru þó allir svo heppnir.

Þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir bæði fyrir og eftir helgi hefur framkvæmdastjóri húsfélagsins, Björn Arnar Magnússon, ekki viljað veita DV viðtal.

Óaðskiljanlegir fram að Hátúni

Magnús Hörður Jónsson svipti sig lífi árið 2009 en hann hafði búið í Hátúni um stutt skeið. Hann starfaði lengst af sem sjómaður en var auk þess mikill listamaður. Allt lék í höndunum á honum og hann mótaði svokallaðar „hillbilly“ styttur, málaði málverk og bjó til skartgripi. Hann var jafnframt mikill dýravinur og voru hann og Ívan, hundurinn hans og besti vinur, óaðskiljanlegir. Það er að segja þar til að hann flutti í Hátún en þá setti hann, tilneyddur, Ívan í fóstur.

Systir hans, Áslaug Kolbrún, telur að sá viðskilnaður hafi að lokum dregið Magnús til dauða. Hún gagnrýnir enn fremur aðstæður í Hátúni. „Hann var orðinn mjög hræddur þarna og lokaði sig mikið af. Þetta var það eina sem hélt lífinu í honum Magga, hann Ívan. Enda var Ívan alveg einstakur hundur,“ segir Áslaug Kolbrún.

Hún skrifaði hjartnæma minningargrein um bróður sinn árið 2009 þar sem hún ræðir samband þeirra tveggja. „Hundinn Ívan áttir þú síðast og í lengstan tíma. Betri vin hefur þú aldrei eignast, þið voruð algerlega óaðskiljanlegir og fóruð í margan veiðitúrinn saman, upp um fjöll og firnindi. Mikil sorg varð hjá þér þegar þú þurftir að setja hann í fóstur þegar þú fluttist í Hátúnið, en þú fékkst hann oft lánaðan og þá var strunsað í bæinn, þú með hattinn, hann með klút um hálsinn, tveir stórir og miklir vinir,“ skrifaði Áslaug Kolbrún þá.

Hótuðu að rifta húsaleigusamningum vegna dýra

Dýrahald í blokkunum hefur reynst mjög umdeilt en árið 2015 var dýrahald bannað í Hátúni. Þá sagði Björn Arnar Magnússon, framkvæmdastjóri Brynju, að fjöldi kvartana hefði borist vegna dýrahalds. Á hinn bóginn hafa öryrkjar þurft að sjá á bak bestu vinum sínum líkt og dæmi Magnúsar sýnir fram. Árið 2015 fjallað DV um að Öryrkjabandalagið hefði gefið íbúum einungis tíu daga til að losa sig við gæludýr sín ella yrði húsaleigusamningi þeirra rift.

„Ég verð alveg eyðilagður og er hræddur um að ég sökkvi bara dýpra í þunglyndinu ef ég þarf að gefa frá mér barnið mitt,“ sagði Friðrik Þór Andreassen, öryrki sem leigir íbúð á vegum Öryrkjabandalagsins við Sléttuveg, þá í viðtali við DV. Þá var greint frá því að meirihluti íbúa við Sléttuveg hefði gefið samþykki sitt fyrir dýrahaldi en samkvæmt lögum um fjöleignarhús er dýrahald háð samþykki meirihluta eigenda.

Mikill þrýstingur var lagður á Eddu Indriðadóttur árið 2015 um að hún losaði sig við tíkina Loppu en hún bjó þá líkt og Friðrik við Sléttuveg. „Loppa hefur algjörlega bjargað mér. Ég er flogaveik og fæ alls kyns flog. Um daginn fékk ég ráðvilluflog og ég vissi ekkert hvar ég var og vissi ekki einu sinni nafnið á hundinum. Eina sem ég kom út úr mér var „Heim“ og hún Loppa vísaði mér leiðina inn hérna heima. Ég veit ekki hvar ég hefði endað ef ekki væri fyrir hana Loppu,“ sagði Edda þá. Í samtali við DV nú segir Edda að Loppa hafi í það minnsta bjargað lífi hennar þrisvar sinnum síðan þá. Að hennar sögn endaði málið þannig að þrátt fyrir mikinn þrýsting hafi húsfélagið ekki rift leigusamningi við hana.

Ætlar ekki að lóga „húsbóndanum“

Slíkur þrýstingur, eins og bæði Edda og Friðrik fundu fyrir árið 2015, er enn til staðar. Hildur Hjálmarsdóttir, sem kom að manninum sem framdi sjálfsvíg í síðustu viku, er bæði með hund og kött. Hún segir að undanfarið hafi verið lagður mikill þrýstingur á hana um að lóga hundinum, eða húsbóndanum líkt og hún kallar hann. Hún segir ekki koma til greina að hún geri það og ætlar hún að berjast með kjafti og klóm fyrir því að halda húsbóndanum. Hildur segir að lengst af hafi hún falið dýrin fyrir stjórninni. Hún leggur, líkt og margir aðrir, áherslu á hvað það sé gott fyrir veikt fólk að eiga gæludýr.

Gæludýrin gefa fólki mikið

Margir eru þeirrar skoðunar að mikilvægt skref í að rjúfa félagslega einangrun og einmanaleika íbúa í Hátúni og öryrkja almennt væri að leyfa dýrahald á ný, en umræða um dýrabannið í húsnæði Öryrkjabandalagsins vakti sem fyrr segir hörð viðbrögð og mikla umræðu árið 2015. Sigurbjörg Inga Magnúsdóttir, sem rætt er við nánar á öðrum stað í umfjölluninni, stóð þá frammi fyrir því að missa köttinn sinn, sem hafði fylgt henni í rúman áratug. Hún mátti ekki til þess hugsa.

„Þá stigu fram mörg samtök og aðrir dýravinir og tóku til varna og fordæmdu þetta. Að lokum varð stjórnin að gefa eitthvað eftir, sjálf fór ég í tvö viðtöl út af þessu enda get ég ekki misst köttinn minn. Þá yrði ég að flytja eitthvert annað. Hann er orðinn tólf ára gamall og ég hef átt hann síðan hann var kettlingur og hann gefur mér afskaplega mikið. Ég hef fengið að halda honum því hann hefur alltaf verið inniköttur, hættir sér ekki út úr íbúðinni, truflar engan og líður vel hjá mér. Hann þekkir ekkert annað. Það er mjög gott að hafa þessa nærveru, dýrin gefa manni svo mikið og þau elska mann skilyrðislaust, annað en fólk með fordóma.“

Grimmileg afstaða

Hallgerður Hauksdóttir, formaður Dýraverndarsambands Íslands, segir í samtali við DV að afstaða Brynju varðandi dýrahald sé grimmileg. „Marktækar rannsóknir hafa sýnt að dýr hafa auðgandi áhrif á líf fólks, bæði andlega og líkamlega, og það leikur enginn vafi á því. Lífslíkur þeirra sem halda dýr aukast. Öll lífsgæði aukast. Oft er um að ræða fólk sem er einangrað og það er mjög erfitt að lýsa því hvað fólk er svipt miklu þegar það er svipt dýrinu sínu. Að okkar mati er afstaða Brynju grimmileg. Við sögðum við hússjóðinn að við teldum að það væri ekki erfitt að útfæra það að hafa eitt hús þar sem dýr væru bönnuð meðan dýr væru leyfileg í hinum tveimur,“ segir Hallgerður.


Hátún er hinn nýi Kleppur

Sigurbjörg forðast að gefa upp heimilisfangið því viðmót fólks breytist við það – Íbúar finna fyrir fordómum
Fordómar og einangrun. Öryrkjar í Hátúni lýsa því hvernig þeir finna fyrir fordómum sem auki á félagslega einangrun þeirra og geti haft alvarlegar andlegar afleiðingar í för með sér. (Myndin tengist efni fréttar ekki)
Fordómar og einangrun. Öryrkjar í Hátúni lýsa því hvernig þeir finna fyrir fordómum sem auki á félagslega einangrun þeirra og geti haft alvarlegar andlegar afleiðingar í för með sér. (Myndin tengist efni fréttar ekki)

„Hér er veikt fólk og við megum ekki við því að fá þessa fordóma því það getur haft í för með sér að fólk loki sig af, dragi sig inn í sína skel, og það getur verið hættulegt,“ segir Sigurbjörg Inga Magnúsdóttir, íbúi í Hátúni 10 til tuttugu og tveggja ára, sem er í hópi þeirra sem syrgja nú vin sinn sem svipti sig þar lífi á miðvikudagskvöld líkt og DV greindi frá í síðasta helgarblaði. Líkt og fram kom í máli formanns Öryrkjabandalags Íslands, Ellen Calmon, þá varpa sorgaratburðir sem þessir ljósi á stöðu og aðbúnað öryrkja á Íslandi, sem margir búa við mikla félagslega einangrun. Sigurbjörg segir að hún finni fyrir fordómum gagnvart þeim sem búa í öryrkjablokkunum svokölluðu við Hátún 10 sem líkja megi við þá fordóma sem vistmenn á Kleppi hafi mátt lifa við á árum áður.

Hefði þegið áfallahjálp

Sigurbjörg þekkti hinn látna enda höfðu þau verið nágrannar til margra ára og segir hún hann hafa verið yndislegan mann. Hún segir að nágrönnum og þeim sem þekktu hann hafi aldrei verið boðin nein áfallahjálp né hafi nokkur rætt við þau yfirhöfuð um harmleikinn, nokkuð sem hún sé þó sannfærð um að margir hefðu þegið með þökkum, þar á meðal hún.

Hún segir að kannski hafi hún búið of lengi í Hátúni, því það sé að mörgu leyti mjög erfitt að búa þar. Heimilisfangið eitt og sér skapi ákveðin hugrenningatengsl í hugum margra sem leiði til þess að íbúar upplifi fordóma, svo mikla að hún forðast að gefa upp á heimilisfang sitt, ef hún mögulega getur, því viðhorf fólks og viðmót til hennar breytist oft eftir að það er orðið ljóst.

„Við fyrstu kynni tekur fólk mér vel, af því að það sést ekki utan á mér að ég sé veik. En um leið og ég er knúin til að gefa upp heimilisfang er allt tekið með fyrirvara sem ég segi.“

Hátún hinn „nýi Kleppur“ í hugum margra

Sigurbjörg tekur þó fram að almenningur sé ekki einsleitur hvað þetta varðar, frekar en íbúar í Hátúni séu einsleitur hópur. Fólk almennt komi vissulega misjafnlega fram, þó það viti hvar hún búi.

„Það er svo mikils virði fyrir mann að fá góðar móttökur og að sama skapi lítilsvirðing þegar illa er komið fram við mann, án þess að fólk viti nokkuð annað en hvar maður býr og þekki mann ekki neitt. Við erum bara venjulegt fólk. Ég er ekki með fordóma gagnvart fólki sem er veikara en ég. Við erum samfélag hérna en sumir utan þess eru það ímyndunarveikir að ef maður býr í Hátúni þá halda margir að maður eigi að vera eins og litið var á klepparana í gamla daga. Án þess að fólk viti nokkuð hvernig maður er. Dæmir mann bara strax. Hátún er hinn nýi Kleppur hvað fordóma varðar,“ segir Sigurbjörg.

Eins og sardínur í dós

Fyrrverandi íbúi í blokkunum fer hörðum orðum um Hátún í samtali við DV. Sá vildi ekki vera nafngreindur og þannig tengdur við blokkirnar sem gefur ágæta vísbendingu um þann félagslega stimpil sem þeim fylgir. Hann segir það ómannúðlega tímaskekkju í nútímasamfélagi að hópa öryrkjum saman í þrjár blokkir. Þótt hann hafi sjálfur ekki verið lengi í Hátúninu, hafi hann þó orðið vitni að einu sjálfsmorði þegar annar íbúi stökk fram af blokkinni.

„Það er mikið af geðfötluðu fólki sem býr þarna og það er ekkert annað en tímaskekkja að hrúga svona mörgu veiku fólki saman eins og sardínum í dós. Þetta er einn nöturlegasti staður sem ég veit um á Íslandi og kominn tími til að ráðamenn vakni upp og bæti kjör þeirra sem minnst mega sín í þessu landi, það er að segja kjör fatlaðra, sjúkra og aldraðra. Allur aðbúnaður þarna er mjög slæmur. Þetta kallast íbúðir en eru raunar stór herbergi, það er baðherbergi svo lítil eldhúsinnrétting. Þetta eru híbýlin sem fólki er boðið upp á,“ segir íbúinn.

Hann segir að mjög margir í blokkunum hafi upplifað fordóma í samfélaginu fyrir það eitt að búa í Hátúni. „Þegar ég var þarna þá sá ég ýmislegt sem mann langar ekkert að sjá. Það voru tveir mjög nánir mér sem frömdu sjálfsvíg þarna. Lyktin af eymdinni finnst langar leiðir og allt í kring. Það er ekki út af því að fólkið sé vont því þetta er bara veikt fólk og það er tímaskekkja að troða því svona saman,“ segir fyrrverandi íbúinn.

Athugasemdir

Athugasemdir eru á ábyrgð þeirra sem þær skrá. DV áskilur sér þó rétt til að eyða ummælum sem metin verða sem ærumeiðandi eða ósæmileg. Smelltu hér til að tilkynna óviðeigandi athugasemdir.