Svona náði borgin betri tökum á offituvandanum

Yfirvöld í Amsterdam sögðu offitunni stríð á hendur - Eftirtektarverður árangur náðist

Borgaryfirvöld í Amsterdam hafa náð góðum árangri í baráttunni gegn ofþyngd og offitu.
Ofþyngd Borgaryfirvöld í Amsterdam hafa náð góðum árangri í baráttunni gegn ofþyngd og offitu.

Yfirvöld í Amsterdam, höfuðborg Hollands, ákváðu fyrir nokkrum árum að segja offitu meðal íbúa stríð á hendur. Rannsóknir höfðu leitt í ljós að íbúar Amsterdam voru þyngri en íbúar annarra borga í landinu og fimmtungur barna glímdi við offitu eða ofþyngd. Með samstilltu átaki hefur þó náðst eftirtektarverður árangur í þessari baráttu eins og breska blaðið The Guardian fjallaði um á dögunum.

Bestur árangur meðal þeirra efnaminnstu

Ráðist var í átakið fyrir tilstilli Erics van der Burg, aðstoðarborgarstjóra Amsterdam og æðsta embættismanns heilbrigðismála í borginni, og annarra stjórnmálamanna. Átakið hefur skilað því að milli áranna 2012 og 2015 hefur of þungum eða of feitum börnum fækkað um 12 prósent. Og það sem meira er þá hefur mestur árangur náðst meðal þeirra efnaminnstu, hóps sem alla jafna er erfitt að ná til. Þetta á til dæmis við um íbúa í hverfum á borð við Bijlmer í suðausturhluta borgarinnar.

Hafði veg og vanda af verkefninu.
Eric van der Burg Hafði veg og vanda af verkefninu.

Vatn eða mjólk, ekki djús

Wilbert Sawat er íþróttakennari við De Achtsprong-barnaskólann í Bijlmer. Skólinn er umlukinn þéttri byggð lítilla íbúða sem reistar voru á sjöunda áratug síðustu aldar. Markmiðið var að íbúar notuðu hjól enda voru lagðir hjólreiðastígar um allt hverfið. Árið 1975, þegar hollenska nýlendan Súrínam öðlaðist sjálfstæði, fluttust margir frá Súrínam og settust að í þessum ódýru íbúðum í Bijlmer. Árið 2007 var staðan sú að nemendur í De Achtsprong-barnaskólanum voru í hópi þeirra feitustu í Hollandi. Ákveðið var að skólinn yrði einn af miðpunktum átaksins og hefur árangurinn ekki látið á sér standa. Börn eru vigtuð á hverju ári, fylgst er með mataræði þeirra og lögð er áhersla á kennslu í næringarfræði. Þá gilda ákveðnar reglur um hvaða má borða í skólanum.

„Öll börn verða að koma annaðhvort með vatn eða mjólk með sér í skólann. Ekki ávaxtasafa. Margir foreldrar voru ósáttir við þetta til að byrja með,“ segir Sawat og bætir við að margir foreldrar hafi talið ávaxtasafa hollan kost fyrir börnin. Foreldrar fengu fræðslu um sykurmagnið sem getur leynst í slíkum drykkjum. „Ég sagði þeim að við værum að gera þeim greiða. Þau gætu fengið vatn í skólanum en djús heima. Núna mótmælir þessu enginn.“
Þetta eru ekki einu breytingarnar. Í hvert skipti sem barn átti afmæli mátti það koma með góðgæti með sér í skólann sem samnemendur gátu notið. „Þetta var orðið að eins konar keppni. Ef eitt barn kom með bollakökur kom það næsta með bollakökur og djús og það næsta með bollakökur, djús og leikföng,“ segir Sawat og bætir við að í dag séu hollari valkostir í boði og börn megi taka með sér ávexti eða grænmeti til að njóta í skólanum við slík tækifæri.

Ekki McDonald's nema í fylgd með fullorðnum

Svo virðist vera sem allir í nágrenni við skólann taki þátt í átakinu, eða lífsstílsbreytingunni. Þannig setti nærliggjandi McDonald‘s-veitingastaður þær reglur að börn megi ekki kaupa neitt nema epli inni á staðnum nema þau séu í fylgd með foreldri eða forráðamanni. Þá nýtur skólinn góðs af styrk til kaupa á ávöxtum og grænmeti sem börnin fá þrjá daga vikunnar, gulrótum og radísum þar á meðal.

Ástæða þess að einblínt var á börnin í átakinu í Amsterdam er sú að ráðast þarf að rótum vandans – auðveldara er að taka slaginn áður en í óefni er komið.
Í umfjöllun The Guardian kom fram að um tvö þúsund börn í Amsterdam glíma við sjúklega offitu. Dana Bijvoet, hjúkrunarfræðingur og fjölskylduráðgjafi, starfar í gagnfræðaskóla í borginni og segist sjálf hafa komið að erfiðum málum. Nefndi hún dæmi um 14 ára stúlku sem glímdi við lifrarskemmdir sem rekja mátti til offitu. Stúlkan þjáðist af þunglyndi og lágu sjálfsmati meðal annars.

Þetta eru borgaryfirvöld að gera

Nokkur dæmi:
  • Banna ávaxtasafa í grunnskólum og koma upp vatnsbrunnum í borginni.

  • Skipuleggja matreiðslunámskeið þar sem áhersla er lögð á hollan en góðan mat.

  • Neita samstarfi eða styrktarsamningum við orkudrykkjaframleiðendur eða skyndibitafyrirtæki.

  • Hvetja foreldra til að láta börn sín hjóla eða ganga.

  • Hvetja fjölskyldur til að borða kvöldmatinn saman.

  • Leggja áherslu á mikilvægi fyrstu þúsund dagana í lífi barna. Mæðrum og óléttum konum veitt ráðgjöf um næringu.

  • Niðurgreiða kostnað við íþróttaiðkun barna sem koma frá efnaminni heimilum.

Læra að elda hollan mat

En það er víðar en í Bijlmer sem barist er af fullum þunga gegn offitu. Í austurhluta borgarinnar kemur hópur fólks, börn og fullorðnir, saman í félagsmiðstöð og lærir að elda hollan mat. Amira El Ashkar, sem er frá Egyptalandi, stendur fyrir námskeiðinu og segir hún að markmiðið sé að sýna fólki að auðvelt er að elda hollan mat. „Fólk vill almennt séð elda hollan mat – það kann það bara ekki,“ segir hún.

Eins og að framan greinir var ráðist í átakið, meðal annars fyrir tilstilli Van der Burg sem tilheyrir hægri flokknum VVD. Hann ólst sjálfur upp í Bijlmer og hefur skorið upp herör gegn offituvandanum en þó án þess að grípa til of róttækra aðgerða. Amsterdam verður einn af miðpunktum Evrópumótsins í körfubolta sem fram fer í sumar en skipuleggjendur mótsins þurftu þó að lúta ákveðnum skilyrðum til að mótið gæti farið fram í borginni. „Við sögðum við þá að þeir mættu ekki hafa Monster-orkudrykkjaframleiðandann eða Burger King sem bakhjarla keppninnar,“ segir hann við The Guardian. Það sama er uppi á teningnum varðandi aðra íþróttaviðburði í borginni, til dæmis Evrópumótið í íshokkí og heimsmeistaramótið á listskautum. Þá standa yfir viðræður við forsvarsmenn veitingahúsa í borginni um að bjóða upp á hollari mat og einnig er vilji til þess að banna gosdrykkjaauglýsingar á íþróttaleikvöngum í eigu borgarinnar.

Svefninn mikilvægur

Van der Burg segir að eitt eigi til að gleymast í allri þessari umræðu og það er mikilvægi þess að fá góðan nætursvefn. „Það virðast ekki nógu margir gera sér grein fyrir því en það er mjög mikilvægt að fá nægan svefn.“
Karen den Herton, einn af forsvarsmönnum verkefnisins í Amsterdam, segir við The Guardian að meðal þess sem lögð er áhersla á sé að fræða foreldra um mikilvægi þess að börn fái nægan svefn.

Í grein The Guardian var rætt við Corinnu Hawkes, prófessor við City University í London, sem segist vera hrifin af hollensku aðferðinni í baráttunni gegn offitu. „Þau ákváðu að fara aðra leið en að kynna til sögunnar sykurskatt – þau fóru þá leið að leggja áherslu á að fólk kæmist í betri tengsl við umhverfi sitt. Þau ræddu við foreldra og færðu hlutina þannig í betra horf. Við þurfum að skilja hvers vegna fólk tekur þær ákvarðanir sem það tekur og bregðast við í samræmi við það,“ segir hún.

Athugasemdir

Athugasemdir eru á ábyrgð þeirra sem þær skrá. DV áskilur sér þó rétt til að eyða ummælum sem metin verða sem ærumeiðandi eða ósæmileg. Smelltu hér til að tilkynna óviðeigandi athugasemdir.